Hoe werkt een speedpedelec? De basistechniek uitgelegd

Je hoeft geen fietsenmaker te zijn om je speedpedelec te begrijpen. Met een paar basisbegrippen kun je beter inschatten waarom fietsen verschillend rijden, wat specificaties betekenen en waar je dagelijks op moet letten.

Een speedpedelec combineert je eigen spierkracht met elektrische ondersteuning tot ongeveer 45 km/u. Dat betekent niet dat je automatisch altijd 45 rijdt: tegenwind, hellingen, je eigen inspanning en de gekozen ondersteuning bepalen mee wat haalbaar is.

De accu levert elektrische energie. De motor zet die om in beweging. Daartussen zit de motorregelaar, ook controller genoemd: die bepaalt hoeveel elektrische stroom de motor krijgt.

Sensoren leveren informatie aan de regeling. Afhankelijk van het systeem meten ze onder meer hoe hard je trapt, hoe snel de pedalen draaien en hoe snel de fiets rijdt. De software gebruikt die signalen om de ondersteuning te regelen. Daarom kunnen twee fietsen met vergelijkbare motorcijfers toch heel anders aanvoelen. [1, 2]

Bij een middenmotor zit de aandrijving rond de trapas. De motorkracht gaat via de ketting of riem en de overbrenging naar het achterwiel. De gekozen versnelling beïnvloedt dus ook hoe de motor zijn kracht aan het wiel afgeeft. Een passende versnelling helpt om een prettig trapritme aan te houden.

Bij een achterwielmotor zit de motor in de naaf van het achterwiel. De elektrische aandrijving werkt daar op het wiel; jouw trapkracht komt via de mechanische aandrijving bij datzelfde wiel terecht. Je versnelling bepaalt dan vooral je eigen trapritme, niet de overbrengingsverhouding van de naafmotor.

Stromer combineert bijvoorbeeld een achterwielmotor met een aparte versnellingsoplossing. Een Pinion MGU doet iets anders: die combineert een middenmotor en versnellingsbak in één eenheid. Het woord Pinion alleen vertelt je dus nog niet waar de elektromotor zit. [3, 4]

Een accupakket van 1.000 Wh en een motor van 1.000 W zeggen dus twee verschillende dingen: de eerste waarde beschrijft de energievoorraad, de tweede het vermogen.

Ook Nm-cijfers vragen context. Koppel aan de motoras of trapas is iets anders dan koppel aan het achterwiel. Overbrengingen kunnen dat veranderen. Rangschik een middenmotor en naafmotor daarom niet uitsluitend op het grootste getal. Kijk ook naar ondersteuning bij jouw snelheid, trapritme en route. [4, 5]

De meeste huidige speedpedelecs gebruiken een lithium-ionaccu. In het accupakket zit ook elektronica voor bewaking en bescherming: het Battery Management System, of BMS.

De afstand die je met een lading aflegt, hangt af van zowel de beschikbare energie als het verbruik onderweg. Snelheid, tegenwind, hellingen, belading, ondersteuning, temperatuur en banden spelen daarin een rol.

Een eenvoudig rekenvoorbeeld: als je daadwerkelijk 1.000 Wh kunt gebruiken en gemiddeld 20 Wh per kilometer verbruikt, kom je rekenkundig op 50 kilometer. Bij 25 Wh per kilometer wordt dat 40 kilometer. Dit zijn verzonnen verbruikswaarden om de berekening uit te leggen, geen bereikbelofte voor een bepaald model.

De bruikbare energie kan bovendien afwijken van de nominale accuwaarde, bijvoorbeeld door reserve, temperatuur of veroudering. Een bereikcijfer zonder rijomstandigheden vertelt daarom maar een deel van het verhaal. [5, 6]

De versnellingen bepalen de verhouding tussen je trapbeweging en de beweging van het wiel. Een lichtere versnelling laat je meer omwentelingen maken voor dezelfde afstand; een zwaardere versnelling vraagt doorgaans meer kracht per pedaalomwenteling.

De ketting of riem brengt de mechanische kracht over. Een riem is dus niet hetzelfde als een automatische versnelling. Je kunt een riem combineren met bijvoorbeeld een versnellingsnaaf of een aparte versnellingsbak. Bij systemen zoals de Pinion MGU zitten motor en bak samen in één behuizing.

Een ketting vraagt reiniging en smering. Een Gates Carbon Drive-riem wordt niet gesmeerd, maar vraagt nog steeds aandacht voor vuil, slijtage, uitlijning en de juiste spanning. Onderhoudsarm betekent dus niet dat de volledige fiets onderhoudsvrij is. [4, 7]

Meer snelheid betekent dat je bij het afremmen meer bewegingsenergie moet afvoeren. Daarom zijn remmen, banden en de staat van de fiets minstens zo belangrijk als de motor.

Bij veel speedpedelecs bedien je hydraulische schijfremmen: vloeistofdruk brengt de kracht van de remhendel naar de remklauw, waar remblokken tegen een schijf drukken. Remblokken en schijven zijn slijtdelen.

De banden vormen het contact met de weg. Bandenspanning beïnvloedt onder meer het rijgevoel, de rolweerstand en het verbruik. Er bestaat geen universele juiste druk voor iedere speedpedelec: band, velg en belading moeten bij elkaar passen. Gebruik de voorschriften voor jouw combinatie en laat remmen en banden regelmatig controleren. [8]

Sommige aandrijvingen kunnen de motor ook als generator gebruiken. Tijdens vertragen of afdalen wordt dan een deel van de bewegingsenergie terug omgezet in elektrische energie voor de accu. Dat heet recuperatie of regeneratief remmen.

Niet iedere speedpedelec kan dit. Ook bij een geschikt systeem kan de functie worden beperkt, bijvoorbeeld wanneer de accu vol is. Zie recuperatie als een aanvullende functie; de gewone remmen blijven nodig. Het is geen manier om tijdens iedere rit je verbruik volledig terug te winnen. [9]

Een accu, lader en laadregeling zijn op elkaar afgestemd. Een passende stekker alleen bewijst niet dat een lader geschikt is. Gebruik de door de fabrikant goedgekeurde combinatie en volg de laad- en temperatuurvoorschriften van jouw accu.

De laadtijd hangt niet alleen af van het vermogen van de lader. Ook het accupakket, de temperatuur en de laadregeling bepalen hoe snel er geladen wordt. Open een accupakket niet zelf om eraan te werken. [5]

Wie deze basis begrijpt, kijkt verder dan één indrukwekkend cijfer. Je leert een speedpedelec beoordelen als een geheel: hoe hij ondersteunt, hoe prettig je trapt, hoe ver je in jouw omstandigheden komt en welk onderhoud erbij hoort.